استاندارد های طراحی مدرسه
q محلی که برای احداث مدرسه در نظر گرفته می شود باید ضمن نزدیک بودن به مسیر وسایل نقلیه عمومی ، ازکارخانجات ، خطوط راه آهن و شاهراهها، بیمارستان ، گورستان،کشتارگاه ، دامداری ،مرغداری ، دباغ خانه، محل انباشتن زباله و کود، مراکز پر سر و صدا و پر رفت و آمد و سایر مراکزی که به نحوی ممکن است ایجاد مزاحمت، دود ، بو، گرد و غبار و سر و صدا نماید، دور باشد.
q معیار جهت مساحت زمین مورد نیاز به منظور احداث مدرسه ،تعداد دانش اموزانی خواهد بود که بایستی در ان مدرسه به تحصیل اشتغال ورزند . بر این اساس حداقل اندازه لازم بازا هر دانش اموز 6 تا 8 متر مربع می باشد که فضای لازم جهت ورزش دانش اموزان نیز می بایست طبق ضوابط موجود ،مد نظر قرار گیرد .در هر حال حداقل مساحت لازم زمین ، بدون توجه به تعداد دانش آموزان هزار متر مربع پیشنهاد گردیده است.
q زمین بازی باید به قدر کافی وسعت داشته باشد که بدون ازدحام و برخورد ضمن بازی ، فعالیت دانش آموزان را به راحتی فراهم کند.این شرط با در نظر گرفتن مساحتی حدود 10 متر مربع برای هر دانش آموز مطلوب خواهد بود که البته این استاندارد بیشتردر محل هایی با ارزانی و فراوانی زمین قابل عمل خواهد بود.
q ابلو كلاس درس بايد در محلی مناسب كه نور كافي به آن ميرسد قرار داشته و در معرض ديد كامل دانش آموزان و به رنگ سبز مناسب و غير براق باشد تا از ايجاد خيرگي بر اثر بازتاب نور جلوگيري گردد. فاصله تابلو كلاس درس از اولين رديف دانش آموزان 2/2 متر كمتر نباشد.
q براي هر نفر دانش آموز در كلاس حداقل بايد 2/51 متر مربع سطح در نظر گرفته شود. حداكثر ابعاد قابل قبول براي كلاس درس 8 متر طول و 7 متر عرض مي باشد. ارتفاع سقف کلاس نبايد از 3 متر کمتر باشد.
q حداكثر ارتفاع پله در مدرسه 18 سانتيمتر و حداقل عرض آن 30 سانتي متر و طول آن حداقل 1.30 متر باشد.
q سالن اجتماعات ، كارگاه ، آزمايشگاه ، مكانهاي ورزشي و اتاقهاي عمومي در نقشه ساختماني مدرسه طوري منظور شود ، كه مزاحمتي براي كلاسهاي درس بوجود نياورد.
q آبخوري عمومي آموزشگاه بايد داراي شرايط زير باشد: الف - كف محوطه آبخوري قابل شستشو ودارای شيب كافي و مناسب به طرف مجراي فاضلاب باشد. ب - ديوار لبه آبخوري بايستي از جنس قابل شستشو (نظير كاشي) بوده و داراي شيب مناسب بطرف مجراي فاضلاب باشد. ج - ديوار اطراف آبخوري از جنس قابل شستشو (نظير كاشي ، سراميك ، سنگ و …) باشد. د - آبخوري عمومي دانش آموزان بايد با شيرهاي مناسب با آب سردكن مجهز گردد و حداقل براي هر كلاس 45 نفر75 يك شير آبخوري پيش بيني شود. ارتفاع شير آن متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (100 - سانتيمتر) از سطح زمين باشد. هـ – آبخوري بايد خارج از سرويسهاي بهداشتي و با رعايت شرايط بهداشتي و با فاصله حداقل 15 متر احداث گردد.
q تعداد توالتها در مدرسه به ازاء هر 40 نفر حداقل يك چشمه توالت و هر 60 نفر يك دستشويي در نظر گرفته شود.
q ارتفاع دستشوئيها متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي 75 – 60 سانتيمتر از سطح زمين باشد.
q كلاسها بايد حتي الامكان طوري ساخته شوند كه از نور طبيعي استفاده نمايند، ترجيحاً پنجره ها در سمت چپ دانش آموزان تعبيه شود و سطح آنها حدود يك پنجم مساحت كلاس باشد.
q در مورد كلاسهاي شبانه و يا كلاسهايي كه اجباراً از نور مصنوعي استفاده مي نمايند شدت روشنايي بايستي برابر 500 - 300 لوكس بوده و نحوه تابش طوري باشد كه ايجاد خيرگي در دانش آموزان ننمايد. ميزان نور راهروها بايستي برابر 150 – 100 لوكس و براي رختكن ، توالتها و دستشوئيها حداقل 100 - 50 لوكس در نظر گرفته شود.
q درجه حرارت مناسب جهت كلاسها بين 21 - 18 درجه سانتي گراد و رطوبت 60 – 50 درصد مي باشد.
q كليه مراكز آموزشي بايد مجهز به وسايل اعلام و اطفاء حريق بوده و از نظر طراحي بايستي پيش بيني هاي لازم جهت تأمين راههاي ورودي و خروجي اضطراري با توجه به ظرفيت مدرسه و تعداد طبقات به عمل آيد. اين راهها بايستي با علائم ويژه و با رنگ سبز مشخص گردد تا محل فرار اضطراري مشخص گردند.
q حداقل دو راه فرار براي مواقع اضطراري كه از هر نقطه داخل ساختمان قابل رؤيت باشد لازم است و بايستی امکان تخلیه در کوتاهترين زمان ميسر گردد و اجزاء سازه ای مسيرهای فرار در مقابل حريق مقاوم باشد.
q وجود هر گونه حوض و حوضچه در محوطه مدارس ممنوع است.
q هر مدرسه بايستي داراي اتاق خدمات بهداشتي مجهز به تجهيزات كامل جهت انجام فعاليتهاي بهداشتي تغذيه اي و معاينات بهداشتي درماني دانش آموزان شامل بيماريابي ، بينــايي سنجي ، شنوايي سنجي و پايش رشد - آموزش بهداشت و تغذيه به كاركنان و دانش آموزان - كمك هاي اوليه در مواقع بروز حادثه و باشد.
q در هر مدرسه بايد به ازاء هر دانش آموز 5/0 متر مربع فضاي سبز در نظر گرفته شود.
q به منظور جلوگيري از ايجاد گرد و غبار در محيط مدرسه ، محوطه مدرسه بايد با آسفالت يا بتون كف و نظاير آن مفروش گردد.
q دید مستقیم از کلاس های درس به زمین های ورزشی وبازی برای دانش اموزان میسر نباشد تا تمرکز انان از بین نرود.
q سطح زمین های ورزشی باید صاف و یکدست و بدون هرگونه پستی و بلندی ساخته شود و از اصطکاک کافی نیز برخوردار باشد.
q تجهیزات ورزشی باید مطابق با اصول بهداشتی باشد و هر چندروز یکبار تمیز شود. تورهای دروازه ها، راکت ها، حلقه های بسکتبال و ... باید مطابق با استاندارد تهیه شود.
q تعداد درهای ورود و خروج باید متناسب با تعداد دانش آموزان باشد
q رختکن و تعویض لباس اکیدا نباید در زمین با سطوح پایین تر باشد.
q در مواردی که در زمین بازی از توپ استفاده می شود محصور کردن آن حد اقل با ارتفاع 3 متر از بروز حوادث احتمالی چون برخورد توپ با شیشه پنجرههای کلاس و نیز بدن دانش آموزان جلوگیری خواهد کرد.
q در محوطه باز که محل بازی و جست و خیز دانش آموزان است هیچ نوع مانعی نباشد.
q راههای دسترسی و عرض و ارتفاع سردر ورودی در محوطه طوری طراحی شود که امکان ورود و حرکت آسان خودرو های سبک و سنگین امدادی را فراهم آورد.
q محل عبور دانش اموزان ومسیر عبور وسایل نقلیه (مثل امبولانس-ماشین حمل اثاثیه وتجهیزات مدرسه-ماشین اتش نشانی وغیره) باید از هم جدا باشد ودر صورت عدم امکان محل عبور دانش اموزان با نصب علایم راهنمای مشخص شود.
q محل عبور دانش اموزان باید مشخص وقابل رویت باشد.
q جدا کننده ها (دیوار محوطه وجدا کننده پارکینگ از سایر قسمتها)در صو رتیکه به صورت نرده باشد فاصله میله های عمودی ان نباید از 10 سانتی متر بیشتر باشد.
q جدا کننده ها باید دارای ارتفاع کافی حداقل به میزان 80/ 1 متر باشد.
q در جانمایی سرویس های بهداشتی اصول زیر می بایستی رعایت گردد:
موجب آلودگی خاک های سطحی نشود.
در معرض باد غالب قرار نگیرد.
امکان دسترسی راحت برای استفاده کنندگان فراهم باشد.
امکان توسعه آنی این فضاها در صورت افزایش ظرفیت مدارس وجود داشته باشد.
استقرارآبخوری در داخل فضای سرویس های بهداشتی مطلقا ممنوع است.
مکان استقرار سرویس های بهداشتی دارای فاصله مناسب با کلاس ها و سایر فضاهای آموزشی باشد.
q در صورتی که تعداد سرویس های توالت بیش از 4 چشمه باشد.تعبیه دو ورودی وخروجی الزامی است.
q عرض دهنه ورودی 20/ 1متر نباشد.
q محل تعبیه ورودی در دسترس مستقیم با فضای دستشویی ها بوده ودارای دید مستقیم به فضای توالت ها نباشد.
q چون سرویس بهداشتی معمولا روی کرسی چینی احداث میشود.تعبیه حداقل 3 پله با ارتفاع مناسب مطابق با مشخصات مندرج در استاندارد ملی ایران الزامی است.
فضای دستشوئی ها:
چشمه های توالت باید به صورت قرینه نسبت به هم باشند
رنگ در فضاها:
بهتر است از رنگ هاي روشن استفاده شود چون اتاق ها بزرگ تر به نظر مي آيند:
بهتر است از بيشترين سطح هاي سقف و ديوار براي دستيابي به بالاترين ميزان بازتاب نور استفاده شود. مي توان با طراحي مناسب نور و استفاده از بازتاب سطح هاي مجاور تا 25 درصد از شمار چراغها كم كرد.
اتلیه معماری:
در اتلیه های معماری نور باید هم به طریق طبیعی وهم به صورت مصنوعی باشد
رنگ دیوارها باید سفید-کرم و یا از رنگ های سبز بسیار کم رنگ باشد
رنگ میز های این سالن باید مات بوده تا براقی میز ها خللی در کار طراحی وارد نکند
کف نباید صیقلی بوده وقابل شست وشو باشد.
اتاق مربی باید دید کافی نسبت به سالن اصلی داشته باشد.
فضا می تواند دارای دستشویی درداخل فضای اتلیه باشدوحداکثر به وسیله یک پارتیشن جدا شود
راهرو و دیوارها
در راهرو و پله ها بهتر است رنگ سرد و آرام باشد که این رنگها علاوه بر آرامش محیط در کنترل هیجانات روحی دانش آموزان تاثیر دارد.ابعاد راهروها رنگ دیوارها و جنس و نوع مواد و مصالح در روحیه دانش آموز تاثیر می گذارد.
تجهیزات آتش نشانی:
در مدارس باید خاموش کننده های دستی پودر وگاز 6 کیلویی و گاز کربنیک ( ) چهار کیلویی به تعداد لازم حداکثر به فاصله هر 22 متر یک دستگاه درنظر گرفته شود.
استفاده از قرقره های آتش نشانی (هورزیل) متصل به آب شهر یا منبع ذخیره مجزا و پمپ مستقل در فواصل لازم و مناسب ضرورمی باشد.
آموزش های لازم جهت استفاده مناسب و اصولی از امکانات و تجهیزات ایمنی برای کادر آموزشی ودانش آموزان در سطوح مختلف الزامی است.همچنین خاطر نشان می سازد که قبل از احداث، تأسیس و بهره برداری از مدارس اخذ تائیدیه ایمنی از آتش نشانی می تواند در ارتقاء ایمنی مدرسه نقش بسزایی ایفا نماید.
قبل از نصب بخاریها نسبت به سرویس و رفع نقایص احتمالی آنها بالاخص در ناحیه سیستم سوخت رسانی دستگاه اقدام نمائید.-کوره دستگاهها را حتماً نظافت کنید.
حتی الامکان وسایل گرمازا را در فاصله نیم متر ازدودکش مربوطه نصب نمائید.
وسایل گرمازا مانند بخاری ها را در نزدیکی وتماس نزدیک با پرده ها وسایر اجسام قابل اشتعال نصب نکنید.
در صورت بروز آتش سوزی در بخاریها خونسردی خود را حفظ کرده و در وهله اول جریان سوخت دستگاه را قطع کرده وابتدا سازمان آتش نشانی را مطلع نمائید.
چنانچه از سقف های شیروانی استفاده شود، فضای داخلی آن از ضایعات و فضولات پرنده های وحشی که یکی از عوامل بروز حریق خود به خودسوز می باشد، حداقل ماهی یکبار توسط سرایدار پاکسازی شود.14-حتی المقدور از استفاده از سقف های شیروانی با خرپاهای چوبی احتراز شود